Covid-19 salgını ile birlikte 2020 yılı Nisan ayından bu yana çalışma hayatında birçok yenilik ile karşılaştık. Uzaktan çalışma, kısmi çalışma gibi kavramlar hayatımıza girdi. İş Kanunu'na getirilen geçici madde ile işten çıkartmak yasaklanırken işverenlere tek taraflı ücretsiz izne gönderme yetkisi verildi. Burada işçinin mağduriyetini önlemek için de nakdi ücret desteği getirildi. Yine bu dönemde kısa çalışma ödeneği şartları esnetilerek milyonlarca işçinin maaşını devlet ödedi. 30 Haziran itibariyle kısa çalışma ödeneği fesih yasağı ve tek taraflı ücretsiz izin gibi uygulamalar sona eriyor. Temmuz ayı ile birlikte hem çalışanlar hem de işverenler için yeni bir dönem de başlamış olacak.

 KISA ÇALIŞMA İLAÇ GİBİ GELDİ

Pandemi döneminde milyonlara verilen 661 milyar liralık desteğin öne önemlilerinden birisi de kısa çalışma ödeneği oldu. Özellikle zorda olan, üretimi kısmen ya da tamamen durmuş bulunan işletmelerde çalışanların maaşlarını devlet ödedi. Bu sayede hem işçiler maaşsız kalmadı hem de işverenler bu zor zamanlarda işçisini kaybetmeyip önemli bir mali yükten de kurtulmuş oldu.

NORMAL MESAİYE DÖNÜŞ OLACAK

Yasa gereği işçiler brüt maaşlarının yüzde 60'ını aldılar. Burada tavan ücret de brüt asgari ücretin yüzde 150'si olarak uygulandı. Kısa çalışma ödeneği süresi birkaç kez uzatılarak destek miktarı artırıldı. 30 Haziran itibariyle pandemi sebebiyle ortaya çıkan kısa çalışma dönemi bittikten sonra çalışanlar normal mesailerine dönebilecek. Bu durumda haftalık 45 saatlik yasal çalışma süresi uygulanacak, maaşlar işverenler tarafından tam olarak yatırılacak. Yine kısa çalışma döneminde yatırılmayan ya da eksik yatırılan primler de 30 gün üzerinden ödenmeye başlayacak.

İŞTEN ÇIKARMA YASAĞI SONA ERİYOR

Pandeminin ilk defa ülkemizde görüldüğü Mart 2020 tarihinden itibaren uygulanan fesih yasağı da 30 Haziran 2021 itibariyle sona erecek. Bu tarihe kadar iş sözleşmeleri bazı istisnalar dışında sona erdirilemeyecek. İş kanunu geçici onuncu maddesi ile getirilen fesih yasağı pandemi döneminde istihdamın korunması adına çok önemli bir işlev görmüş ve değişik tarihlerde uzatılmıştı.

İLAVE İSTİHDAM SAĞLANMASI BEKLENİYOR

Sabah'tan Faruk Erdem'in aktardığına göre, 30 Haziran 2021 sonrasında yapılacak işten çıkartmalar yine is kanunun ilgili hükümleri gereğince yapılacak sebepsiz çıkışlarda çalışanlara tazminatları 1475 sayılı yasanın 14.maddesi gereğince ödenecek. Ancak fesih yasağı kalksa bile ilave istihdama getirilen kredi ve prim teşvikleri devam ediyor. Bu noktada ticari hayatın canlandığı bir dönem olması sebebiyle işten çıkartmaların az olması hatta teşviklerin de etkisiyle ilave istihdamın sağlanmasını bekliyoruz.

TEK TARAFLI ÜCRETSİZ İZİN OLMAYACAK

İş Kanunu geçici onuncu maddesiyle getirilen fesih yasağı ile birlikte ücretsiz izin hakkı da işverenlere tanınmıştı. Fesih yasağının yani işten çıkartma yasağının olması işverenler açısından bir zorluk oluşturacağı için yasa koyucu burada işverene tek taraflı ücretsiz izne gönderme hakkı da tanımıştı. Yasa gereği ücretsiz izin tek taraflı olamazken burada işveren ve işçinin karşılıklı rızası aranıyor. Ancak bu dönemde fesih yasağı olduğu için bu hak geçici olarak tanındı. Bu durumda çalışanlar mağduriyet yaşayacağı için bu kez yasa koyucu nakdi ücret desteğini getirerek ücretsiz izinde olan çalışanlara karşılıksız maaş ödenmesine karar verdi. Bu sayede işveren işçiyi işten çıkartamadı ama ücretsiz izne yollayabildi, işçi de ücretsiz izindeyken son artışla birlikte aylık 1.500 TL ücret alabildi.

BUGÜNDEN SONRA NORMAL DÜZENE GEÇİLİYOR

30 Haziran itibariyle fesih yasağı ve dolayısıyla tek taraflı ücretsiz izne gönderme hakkı veren geçici onuncu madde hükümleri ortadan kalkacak. Bu tarihten sonra artık normal düzene geçilecek.

Ücretsiz izin uygulaması da yine İş Kanunu'nda tarif edildiği gibi yapılacak. İş Kanunu'nun yirmiikinci maddesi "Çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz.

İŞÇİ İSTEMEZSE ÜCRETSİZ İZİN UYGULAMASI YAPILAMAYACAK

İşçi değişiklik önerisini bu süre içinde kabul etmezse, işveren değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını veya fesih için başka bir geçerli nedenin bulunduğunu yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. İşçi bu durumda 17 ila 21 inci madde hükümlerine göre dava açabilir. Taraflar aralarında anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebilir." hükmünü getirmiştir. Ücretsiz izin işçinin ücretini almasını engelleyen bir durum olarak işçi aleyhine esaslı değişiklik niteliği taşımaktadır. Bu yüzden işçinin rızası olmadan ücretsiz izin uygulaması yapılamayacak, yapılırsa işçiye haklı fesih ile tazminat hakkı verecektir.

NELER DEĞİŞECEK?

• Kısa çalışma bitiminde normal çalışmaya ve mesai başlayacak
• Primleri 1 ay için 30 gün üzerinden yatırılır
• Maaşını işverenden ve sözleşmesinde yazan miktar üzerinden tam alır
• 30 Haziran 2021 tarihine kadar işten çıkartılamaz